AVANCA TECNOLOGIA FO IMPAKTU BA JOVEM SIRA


Nome: silvino de Jesus Albano
Escola: East Timor Institute Of Business (IOB)
Faculdade: Informasaun Comonicasaun Tecnologia (ICT)
Departemento: IT



Mudansa Teknologia  fo impaktu ba jovem sira.



Tuir w pessoal nia observasaun kona ba relasaun jovem sira  ho media social kuaze jovem 90% sai vitima ba mudansa teknologia ida ne’e, tamba jovem barak uza social media ida ne la tuir nia dalan  hodi publika fali problema sira hanesan: informasaun  falsu ka liafuan mal sira nebe la merese publika ba ema hotu atu hare no mos uza social media ida ne hodi publika fali problema individual sira no mos bele halo propaganda liu husi media socilal dala barak hamosu problema iha sociedade nia let tamba interpreta fali ema nia informasaun sai oin seluk, hodi bele habelar fali ema nia informasaun ida ne sai lia falsu nebe bele estraga ema nia identidade .  Situasaun ida ne’e mak agora dadaun existi maka’as iha Timor Leste, husi labaraik kiik, joven no kaben nain mos agora dadaun uja Media Sosial (MEDSOS) hanesan: Facebook, Whats app, Twiter, BBM, Line, Imo, no seluk tan.

Media social sai favorite tebes iha mundo moderno no sai matadalan ba ema hotu – hotu hodi bele asesu ba informasaun iha rai laran no mos rai liur maibe media social mos sai hanesan moras / virus att ida ne’ebe agora dadaun domina hela ema hotu. Ita hare iha youtube akontese acidente barak iha Estrada publiko tamba deit fokus liu ba telefone ne’ebe sira lori duke ba movimento kareta sira ne’ebe ba mai hela i bainhira atu hakat ba Estrada sorin akontese kareta mai soke, iha seluk tan, mak tamba deit sibuk ho telefone hamriik haluha tiha oan iha sira nia tur fatin. Iha referensia balu mos fo sai katak fen ho laen soe malu (Divorsio) tamba deit media social nia impaktu. Situasaun hirak ne’e akontese iha Timor Leste maibe laos acidente trafiku maibe acidente ba mentalidade ema idak – idak. iha loron ruma imi kolega sira ba tok Timor Plaza hodi hare ema barak mak tur iha restaurante laran (Meja) idak – idak sibuk ho nia telefone no la sibuk ba malu to’o han hotu mos idak – idak sibuk telefone to’o fila ba uma, koko tok ba hare no observa.
Kompara ho situasaun uluk bainhira media social sedauk tren ka konesidu ema hotu konversa ba malu ho diak, ezemplu hanesan iha familia ida laran, kompostu husi Inan Aman, oan no tiu ho tia sira. Se karik iha uma laran ne’e laiha konversa ba malu diretamente maibe idak- idak sibuk ho telefone oinsa resolve problema ruma karik mosu problema iha uma laran? Perguntas: Saida mak ita halo hodi bele hamenus situasaun ka hahalok ida ne’e?



2.vantagem no desvantagem husi media social?


Kualkér dezenvolvimentu ne'ebé mosu, sempre iha impaktu pozitivu nomos negativu ba ema. Realmente insidente ida ne'e depende ba utilizador ne'ebé mak uza.

Vantage husi media social:
Bainhira uza teknolojia informasaun no komunikasaun, servisu ne’ebé mak ita hala’o sei fasil no lais liu husi media social sira hanesan facebook twiter, imo no WatsApp.
    Vantagem husi Utilizasaun internet nian mak hanesan:
  1. Tempo agora mundo desenvolve tebes , ho teknologia ne’ebe kada oras ba oras sempre iha   mudansa hela deit. Vantagem husi internet nian mak bele ajuda ita assesu ba infomasaun sira lais no diak, no ema barak mak halo bisnis liu husi internet.

   2. Utilizasaun Internet ne'ebe Saudavel.
       Iha mundo era globalizasaun ida ne’e, media sosial ne’ebe ita senti agora dadaun ne’e ajuda barak tebes ita iha ita nia aktividade lor-loron. Vantagem husi utilizasaun internet ne’ebe mak diak  Hanesan nia bele ajuda ita hasoru malu ho ema barak husi rai ne’ebe deit, no bele halo ita hamutuk fali ho ita nia kolega sira uluk, liu- liu husi  utilizasaun apliksaun bar-barak. Vantagem seluk tan mak hanesan se ita iha iniciativa  atu hakerek buat ruma no creativo ne’ebe diak ita bele desenvolve ita nia hakarak sira hotu ho utilizasaun media social ne’ebe mak diak no ho hanoin ne’ebe positivu.





 Desvantagem husi Utilizasaun internet ka (Social Media) iha pontus 4 mak hanesan:

1. Lakon tempo hodi haluhan halao nia actividade.
2.Husi kazu sira ne’ebe relasiona ho mundo teknologia ninia a’at mak mosu linguagem sira ne’ebe oin-oin. Hanesan joven sira ne’ebe mak utiliza internet hodi assesu ba media sosial oi-oin, sira uza linguagem ne’ebe mak ladun diak. Dalabarak uza liafuan sira ne’ebe foer, bosokten, trata malu, no hatun malu iha media sosial refere. Ne’e sai hanesan problema bo’ot husi utilizasaun teknologia ne’ebe sala, dalaruma sira la konsiente ho linguagem sira ne’e, ba sira buat sira ne’e bai-bain tiha ona ba liafuan sira ne’e, maibe sira lahatene katak ho buat ladiak ne’ebe sira halo bele hatudu sira imagaem ne’ebe ladiak nu’udar umanu ida.

3.Impaktu ba ema sai baruk hodi hala’o sira nia aktividade.Ida ne'e impaktu perceptível liu ne'ebé ita bele haree no sente, kuaze kualker tempu, ema barak gasta tempu liu hodi halimar jogu online, media social hanesan facebook no seluk tan. Entaun sira fo prioridade liu ba buat hirak ne’e, no abandona sira nia aktividade sira seluk.

 4. Desvantagem ida tan husi utilizasaun internet mak, agora dadaun mosu ID (Identidade falsu) sira, hodi halo foer ema nia naran, no hatun ema nia dignidade hodi utiliza ema nia foto ba buat sira ne’ebe la diak no digno.


 W nia mensagem ba maluk jovem sira hotu no mos ba labarik sira nebe mk engloba an iha social media, kona ba Maneira ne’ebe mak diak no los atu utiliza intenet. katak Labele sai atan ba sasan tecnologia balu nebe la fo benefisiu ba ita hodi habadak ita nia futuru. Hanesan jovem tude no estudante tenki dedika an ba estudu liu husi edukasaun nebe ita presta ohin loron no mos Jovem no estudante nebe mak diak tenki luta hasoru baruk ten, tamba baruk ten sai hanesan virus at ida iha mundu rai klaran hodi hamate ema nia tallentu nebe mk iha. Tamba o nia futuro depende saida mak  o defini iha ohin loron. Labele husik liafuan ladiak sira, imagen, video no musika iha laptop/pc/smarthphone sira ne’e estraga o nia futuro. Ne’e duni uza ita nia matenek ne’ebe ita iha, hodi hili ho halo buat hotu, tamba kualidade o nia moris depende husi kualidade informasaun ne’ebe o simu durante lor-loron.


Utilizasaun ne’ebe mak diak sempre fo esperansa ne’ebe diak, maibe utilizasaun ne’ebe mak matenek bele halo ita sai ema ne’ebe iha folin ba familia, kolega, no bele mo ho ema ne’ebe ita konhese.

Jovemtude mak sai hanesan future no abut ba nasaun. Tamba nasaun ida atu hakat ou desenvolve presiza jovem nebe  iha capacidade intlectuais hodi contribui dezenvolvimentu nacional. Papel juventude Importante tebes. ba konstrusaun no  dezenvolvimentu Estadu ida ne’e.
Hanesan  EX. Secretario Estadu Jovemtude Desportu (SEJD), Leovigildo da Costa Hornay iha nia descursu ba jovem sira hatete katak:
·         iha kontekstu konstrusaun nasaun ida ne’e nian, hakarak ka lakohi papel ema foin sa’e nian importante tebe-tebes, iha dezenvolvimentu integradu no sustentavel, iha dezenvolvimentu ida ne’e hatur prioridade maka’as atu enkoraja ema foin sa’e sira iha parte hotu hotu.

Ikus atu fo hanoin deit ba ita hotu katak keta uja media social sai hanesan buat ne’ebe importante liu ita nia familia, keta tamba deit Media social ita sai haluha ema ne’ebe besik liu ita no fo importante liu ba ema ne’ebe dok. Iha mensajem ida ne’e hau mos hakarak konvida kolega sira buka filme Cartoon ho titulu WALL – E, filme ne’e sei lori ita atu bele hanoin katak media social laos buat hotu maibe persija konversa  no hatudu domin ba familia no kolega.



Click here fallow Email Hamal

Comments